Τοτέμ και Ταμπού.

Σωστά έπραξε ο Πρωθυπουργός και Πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και έσπευσε να συναντηθεί με τον Μίκη Θεοδωράκη, μετά από ένα μπαράζ αρνητικών σχολίων που προκάλεσε εντός της ευρύτερης αριστεράς η συμφωνία που ανακοίνωσε το Eurogroup την Παρασκευή, στις Βρυξέλλες.

Και έπραξε σωστά γιατί τα τελευταία χρόνια, και εννοώ βέβαια αυτά του περίφημου «αντιμνημονιακού αγώνα», ο ΣΥΡΙΖΑ πολιτεύθηκε κυρίως με σύμβολα της ιστορικής Αριστεράς όπως ο Μανώλης Γλέζος και ο Μίκης Θεοδωράκης και πρώτα σ’ αυτά απέτεισε φόρο τιμής την επαύριο της ανάδειξής του σε κυβέρνηση με την επίσκεψη του Πρωθυπουργού στην Καισαριανή. Δεν χρειάζεται να ασχολείται κανείς πολύ με την πολιτική για να καταλάβει γιατί απ’ όλα τα αριστερά σύμβολα ο Πρωθυπουργός επέλεξε να καθησυχάσει τον Μίκη Θεοδωράκη. Ο Μανώλης Γλέζος ανήκει στον κομματικό μηχανισμό του ΣΥΡΙΖΑ ως μέλος της κοινοβουλευτικής του ομάδας στο Ευρωκοινοβούλιο και η συνάντηση του Προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ με το κόμμα και τα όργανά του είναι κάτι που έχει μετατεθέσει για αργότερα.

«Σαν πολεμιστής ξέρεις ότι στις μάχες χρειάζεται στρατηγική» είπε ο Πρωθυπουργός στον Μίκη Θεοδωράκη όταν ο δεύτερος τον υποδέχτηκε στο σπίτι του και ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι ο Πρωθυπουργός αστόχησε στην πρώτη του ατάκα, αν θυμηθεί ότι στο πλαίσιο της στρατηγικής άλλων μεγάλων μαχών κατά το παρελθόν, ο πολεμιστής Μίκης Θεοδωράκης είχε συνταχθεί μέχρι και με τη Νέα Δημοκρατία;

Σωστά από κάθε άποψη έπραξε ο Πρωθυπουργός, λοιπόν. Το ερώτημα βέβαια είναι αν η διαχείριση του συμβόλου «Μίκης Θεοδωράκης» θα του αποκομίσει κάποια πραγματικά οφέλη και μάλιστα τώρα που το Γιούρογκρουπ αποδέχτηκε ασμένως τη λίστα των μεταρρυθμίσεων που απέστειλε η κυβέρνηση και για πολλούς δεν είναι τίποτε άλλο από μια συνέχιση των μνημονίων που υπέγραψε η προηγούμενη κυβέρνηση και υπάρχει και διάχυτη η αντίληψη ότι ο Πρωθυπουργός και Πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ θα έχει να αντιμετωπίσει σφοδρής έντασης εσωκομματική αντιπολίτευση.

Όπως ανέφερα και παραπάνω, όλα αυτά τα χρόνια ο ΣΥΡΙΖΑ πολιτεύθηκε και πορεύτηκε με τα σύμβολα και δη με σύμβολα που, όπως έχουν κάποιοι επισημάνει εύστοχα, ανάγονταν στο απώτερο αριστερό παρελθόν με ευθείες αναφορές στο ΕΑΜικό κίνημα. Όμως, δεν είναι αυτή η στρατηγική που του έδωσε την νίκη και τελικά την κυβέρνηση. Όπως ανέλυσε πρόσφατα ο καθηγητής Ηλίας Νικολακόπουλος, σε εκδήλωση του περιοδικού «Χρόνος» την επαύριο των εκλογών, το ρεύμα νίκης του ΣΥΡΙΖΑ προερχόταν ευθέως από απογοητευμένους ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας και όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά (το βλέπετε στο 10:12’ του βίντεο) «Η ψήφος αποδοκιμασίας δεν είναι σταθερή ψήφος». Και η ψήφος αποδοκιμασίας είναι μια ψήφος στην οποία δεν λογοδοτείς αφού τα κόμματα λογοδοτούν μόνο στους οπαδούς τους, θα συμπληρώσω εγώ.
Σ’ ένα από τα πιο γνωστά του έργα, που φέρει τον τίτλο «Τοτέμ και ταμπού», ο πατέρας της ψυχανάλυσης Ζίγκμουντ Φρόιντ αναλύει τον ρόλο που παίζουν τα τοτέμ, δηλαδή τα ιερά σύμβολα της φυλής, στο συλλογικό υποσυνείδητο αφού συμβολίζουν όλα αυτά που μια ομάδα ανθρώπων θεωρεί ιερά. Ταυτόχρονα, όμως, κάθε αμφισβήτηση του τοτέμ δηλαδή του συμβόλου όλων των ιερών, συνιστά και το ταμπού της ίδιας ομάδας ανθρώπων. Κάθε σύμβολο δεν ορίζει μόνο το ιερό αλλά ορίζει και το απαγορευμένο. Το θυμήθηκα βλέποντας τις φωτογραφίες από τη συνάντηση Τσίπρα-Θεοδωράκη.

Μπορεί, λοιπόν, το ρεύμα της αποδοκιμασίας προς την προηγούμενη κυβέρνηση να έδωσε την εξουσία στον ΣΥΡΙΖΑ αλλά ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μείνει με τα δικά του τοτέμ στα χέρια για να διαχειριστεί αυτή την εξουσία. Σε ποιο βαθμό θα καταφέρει να τα διατηρήσει άθικτα και να τα κρεμάσει πάλι ανέπαφα στους τοίχους από τους οποίους τα κατέβασε για να διεξάγει τον αντιμνημονιακό αγώνα χωρίς αυτά να μετατραπούν σε ταμπού, χωρίς δηλαδή να διαπράξει «ιεροσυλία» είναι κάτι που μας ενδιαφέρει να δούμε το αμέσως επόμενο διάστημα. Και ο λόγος που μας ενδιαφέρει κάτι τέτοιο είναι γιατί αυτή η διαχείριση θα έχει να μας πει πολλά για τη μελλοντική ιδεολογική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ, μιας και ως πρώτη αριστερή κυβέρνηση της χώρας επέλεξε να αιφνιδιάσει τους πάντες μπαίνοντας στο ίδιο κάδρο με το κόμμα-υβρίδιο των Ανεξάρτητων Ελλήνων αντί κάποιου άλλου κομματικού σχηματισμού της Κεντροαριστεράς.

Δημοσιεύθηκε στις 25/02/2015 στο Protagon

Advertisements

Για το συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ

Σύμφωνα με το παλιό πολιτικό ανέκδοτο, εκλογές και συνέδριο κάνεις μόνον όταν ξέρεις ότι θα τα κερδίσεις. Με την έννοια αυτή, λοιπόν, και με βάση τα αποτελέσματα για την εκλογή της νέας Κεντρικής Επιτροπής του ενιαίου πλέον ΣΥΡΙΖΑ, ο προσδιορισμός του νικητή και του ηττημένου δεν είναι τόσο απλός με τα κριτήρια της ψυχρής πολιτικής ανάλυσης για πολλούς λόγους. Καταρχάς, το ριζοσπαστικό μπλοκ του ΣΥΡΙΖΑ που εκπροσωπείται από την «Αριστερή Πλατφόρμα» του Παναγιώτη Λαφαζάνη βγήκε από το συνέδριο συμπαγές και ενισχυμένο, προκαλώντας, σύμφωνα με ορισμένους, δυσάρεστη έκπληξη στην ηγετική ομάδα του κόμματος. Την ίδια στιγμή, και από την άλλη πλευρά, είναι αναμφισβήτητο πως η στρατηγική επιλογή του Αλέξη Τσίπρα να μετατοπίσει τη ρητορική του κόμματος προς το Κέντρο φαίνεται, και είναι, η μόνη λογική προκειμένου το κόμμα να διεκδικήσει την εξουσία με αξιώσεις.

Πώς, όμως, αυτό θα γίνει εφικτό, με τη ριζοσπαστική πλευρά του κόμματος να κατέχει υπολογίσιμη δύναμη μετά και την εκλογική εξαφάνιση των προερχόμενων από το ΠΑΣΟΚ στελεχών στις εκλογές της Κ.Ε.; Στο επίπεδο της πολιτικής ρητορικής η στροφή ξεκίνησε από τις περσινές εκλογές ακόμα, όταν μετά τον πετυχημένο ελιγμό της Νέας Δημοκρατίας το δίλημμα μετατοπίστηκε από το «μνημόνιο/αντιμνημόνιο» στο «εντός/εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης» και σ’ ένα ευρύτερο δίλημμα μεταξύ Δεξιάς/Αριστεράς, με τη Νέα Δημοκρατία να κερδίζει όχι μόνο ψήφους αλλά και τα σημεία εξαιτίας της προεκλογικής διγλωσσίας αρκετών στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ. Στην πορεία και όλο το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε και από τα δημοσκοπικά ευρήματα, φαίνεται ότι και η κοινωνία δείχνει να έχει ξεπεράσει το δίλημμα «μνημόνιο/αντιμνημόνιο», το οποίο παράγει μια ρητορική χρήσιμη κυρίως στις δυνάμεις που αμφισβητούν την κοινοβουλευτική δημοκρατία (κάποιες από αυτές και εντός του ΣΥΡΙΖΑ).

Σήμερα, έναν χρόνο μετά, και επιχειρώντας να αξιοποιήσει τις δύο σοβαρές κυβερνητικές κρίσεις που προκάλεσαν ο αντιρατσιστικός νόμος και η ΕΡΤ, ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί τη στροφή στο Κέντρο, επενδύοντας στο δίλημμα Δεξιά/Αριστερά, ακολουθώντας όμως μια πιο «παραδοσιακή συνταγή»: αυτή του Ανδρέα Παπανδρέου της δεκαετίας του ’80.   Ένα από τα ερωτήματα που ανακύπτουν είναι το αν υπάρχει στο Κέντρο ακροατήριο πρόθυμο ν’ ακούσει τον πολιτικό λόγο και το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, όπως διαμορφώθηκαν μετά το συνέδριο. Θα έλεγε κανείς ότι η αποχώρηση της ΔΗΜ.ΑΡ. από την κυβέρνηση και η παραμονή του ΠΑΣΟΚ σε αυτή δημιουργεί ένα δυνητικό ακροατήριο. Δεν θα συμφωνήσω. Μια τέτοια ερμηνεία θα είχε το «αντιδεξιό μένος» ως μόνο κοινό τόπο συμφωνίας του ετερόκλητου χώρου της κεντροαριστεράς, που περιλαμβάνει πλέον αρκετούς φιλελεύθερους, και κάτι τέτοιο δεν ισχύει σε καμία περίπτωση, δεδομένου ότι οι κεντρώοι αισθάνονται πιεσμένοι εξίσου από τη δεξιά και τη ριζοσπαστική αριστερά, ειδικά όπως εκφράζεται από την ομάδα Λαφαζάνη.

Επιπροσθέτως, ακόμα κι αν το Κέντρο δείχνει να έχει χάσει πολύτιμο χρόνο στη δημιουργία ενός βιώσιμου κομματικού πόλου, στην πραγματικότητα όλο αυτό το χρονικό διάστημα ζυμώθηκε αρκετά ώστε να εκφράζει έναν ενιαίο λόγο που πλέον τοποθετεί το μεταρρυθμιστικό αίτημα πολύ ευρύτερα και στη μετά το μνημόνιο εποχή. Την ίδια στιγμή, το συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ δεν έδωσε καθόλου ικανοποιητική, για τους κεντρώους, απάντηση. Ο αντιδεξιός λόγος του Αλέξη Τσίπρα, λοιπόν, σε συνδυασμό με τις θέσεις της δυνατής εντός του ΣΥΡΙΖΑ «Αριστερής Πλατφόρμας» του Παναγιώτη Λαφαζάνη, δεν βλέπω πώς μπορεί να γίνει ελκυστικός στο κεντρώο ακροατήριο στο οποίο στοχεύει.

Τα αποτελέσματα για την εκλογή των μελών της Κεντρικής Επιτροπής, λοιπόν, κάνουν τα πράγματα αρκετά περίπλοκα για τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ. Η μετά το συνέδριο ημέρα βρίσκει τον Αλέξη Τσίπρα να χρειάζεται κυρίως ένα πράγμα: χρόνο. Άραγε, ο χρόνος που χρειάζεται ο Αλέξης Τσίπρας για να ισορροπήσει μέσα στον ενιαίο αλλά ακόμα διακριτά ριζοσπαστικό ΣΥΡΙΖΑ να είναι αυτός που χρειάζονται οι δυνάμεις του κέντρου ώστε να καταφέρουν να δημιουργήσουν τον κεντρώο και με αξιώσεις εκλογικής επιτυχίας πόλο; Αυτό είναι κάτι που θα ξεκαθαριστεί, και μάλιστα σύντομα.

Δημοσιεύθηκε στη LIFO